Yaşam, Kadın ve Aşk: Nükteleriyle Damga Vuran Yazar Jane Austen

Jane Austen, 1775-1817 yılları arasında yaşamış dünyaca ünlü İngiliz yazar. Kitapları yazıldığından beri defalarca basıldı, çeşitli uyarlamalarla ekrana taşındı, romanları klasikler arasında yer aldı. Bu içerikte Jane’e biraz daha yakından bakacağız.

Aşk bir kez başlamaya görsün, artık her şey onu beslemeye yarar.

Mansfield Park, Jane Austen

Hayatına Bir Bakış

Bir köy papazının 8 çocuğundan 7.si olan Jane, eğitim hayatı her ne kadar düzensiz olsa da çevresine göre oldukça donanımlıdır. Yazmaya küçük yaşta başlar. Önceleri günlük hayatta karşılaştığı olayları esprili bir dil ile yazar ve ailesiyle paylaşır.

Babası Jane’nin ilgisinin farkına varır ve rahat çalışabilmesi için elinden geleni yapar. Ancak baba George Austen 1801’te emekli olduktan sonra birçok eşya satılır ve Bath’e yerleşirler. Jane’nin en yakın arkadaşı, kendisi gibi evlilik çağında olan kız kardeşi Cassandra idi. Jane burada birçok kült romanının temellerini oluşturur. Ama kötü olaylar peşlerini bırakmaz, baba George 1805’te vefat eder. Annesi ve kardeşiyle, Southampton’da yaşayan erkek kardeşi Frank’in yanına taşınırlar. Yıl 1809 olduğunda, daha iyi şartlarda yaşayan diğer erkek kardeşi Edward’ın yanına, Chawton’a yerleşirler. Burada yaşadıkları ev günümüzde müze olarak ziyaretçilere açıktır. Mayıs 1817’ye kadar burada yaşadıktan sonra Jane’nin hastalığına çare bulmak amacıyla Winchester’a taşınırlar. Ancak, ne yazık ki, 18 Temmuz 1817’de Jane, 41 yaşında hayata gözlerini yumar. Kendisi hiç evlenmemiştir. Kız kardeşi Cassandra da…

Yaşadığı süre zarfında birçok klasiği edebiyata kazandırmış, öldükten sonra bile derlemeler ile eserlerine ekleme yapılmıştır.

Genellikle sevdiğim pek az insan var; hele saygı duyduğum daha az insan var. Dünyayı tanıdıkça hoşnutsuzluğum daha da artıyor; her geçen gün insan karakterinin tutarsızlığına ve akıllı, duygulu görünenlere bile güvenilmeyeceğine olan inancım güçleniyor.

Gurur ve Önyargı, Jane Austen

Eserlerin Esintisi

Jane Austen, eserlerinde yaşadığı dönemi, kadınların konumu ve evlilik tercihleri konusunda mizahla harmanlı şekilde sıkça eleştirir. Eserlerindeki baş kahramanlar kadındır. Bu kadınlar okuyan, sorgulayan ve eleştiriden geri durmayan kişilerdir. Genel olarak eserleri başlangıçta çevre tasviriyle başlar. Ve elbette evlilik konusu gündemdedir. Çevrenin amacı, evlilik yaşına gelmiş genç kadınları evlendirmektir. Ve iyi evlilik ancak, serveti olan biriyle olursa gerçekleşir. Devamında hikayenin erkek kahramanı ortaya çıkar. Bu kişiler varlıklı ve kültürlüdür. Ancak olaylar asla sorunsuz ilerlemez. Varlık, miras, sınıf farklılıkları gibi engeller ortaya çıkar. Ya da kadın kahraman, bazen gerçekliği göremez ve yanlış kararlar verir. Bununla birlikte bazen yıllarca süren karmaşalar en nihayetinde gerçek aşkın ve mutluluğun olduğu evlilikler ile son bulur.

Jane’nin en sevilen özellikleri arasında, karakterlerini hicivle yoğurarak bir şeyler anlatması yer alır. Bazı karakterlerin aşırı paraya düşkün, bazılarının hayattan bıkkın, bazılarının isyankar, bazılarının saf ya da patavatsız bir eğlence düşkünü olması aslında bizlere çok şey anlatır. Ayrıca bu eserlerde kadın hakları için bir mücadele de gizlidir. Kadınların mirastan pay alamama problemleri, sadece ev işlerini yapabilecekleri düşüncesi, özgürce seyahat edememeleri, toplumda uğradıkları baskı ve kız çocuklarına daha az değer biçilmesi gibi durumları eleştirir. Gençlerin aşk değil de hiç istemedikleri mantık evliliklerini ana gündeme taşır. Ve o dönemde bunları yazarak adeta başkaldırır. Toplumsal yapı da incelendiğinde Jane’nin bir savaşçı olarak nitelendirilmesi kaçınılmazdır.

Elbette, bir kadının herhangi bir evlenme önerisini geri çevirebilecek kadar gözü pek olabileceğini erkeklerin aklı hiç almaz, öyle değil mi? Siz erkeklere göre her kadın kendini istemek büyüklüğünde bulunan bir erkeğe hemen varmalıdır.

Emma, Jane Austen

Eserleri

Jane Austen’ın küçük yaştan itibaren oluşturduğu birçok eser mevcuttur. Zamanla mektuplar ve dağınık yazılar da eser haline getirilmiştir. Biz burada kendisinin belli başlı eserlerine yer vereceğiz. Ancak her bir eserinin de kıymetli olduğunu belirtmek gerekir.

  • Sense of Sensibility 1811
  • Gurur ve Önyargı 1813
  • Mansfield Park 1814
  • Emma 1815
  • Northenger Manastırı 1817
  • İkna 1817

Uyarlama Önerileri

Kitapları okuduktan sonra, sevdiğiniz bir içeceğinizle ister tek ister sevdiğiniz/sevdikleriniz ile izleyebileceğiniz birkaç önerimiz var.

  • Gurur ve Önyargı: 1995 BBC yapım 6 bölümlük mini dizi. Başrollerinde Jennifer Ehle ve Colin Firth bulunuyor. Eserin en beğenilen uyarlaması denilebilir. Hikayenin dışına çıkılmamış ve olabildiğince her ayrıntı işlenmeye çalışılmış.
  • Sense and Sensebility: 1995 yapım sinema filmi. Dilimize “Aşk ve Yaşam” olarak geçmiştir. Senaristi Emma Thompson bu film ile En İyi Uyarlama Senaryo dalında Akademi Ödülü almıştır.
  • Emma: 2020 yapım film. Başrollerini Anya Taylor-Joy, Johnny Flynn, Bill Nighy, Mia Goth, Miranda Hart, Josh O’Connor ve Callum Turner’ın paylaşır.
  • Aşk ve Gurur ve Zombiler: 2016 yapım Komedi/Korku/Romantik film. Gurur ve Önyargı temelinde birtakım değişikliklerle ortaya keyif veren fantastik bir film çıkmış.
  • Becoming Jane: 2007ye ait, Türkçeye “Aşkın Kitabı” olarak geçmiş film. Bu diğerlerinden farklı olarak bir uyarlama değil, Jane Austen’ın biyografisi üzerine oluşturulan bir film. İzlerken eserlerden anlar hissedeceksiniz.

Son Olarak

İngiliz Edebiyatı’na ve dünyaya kattıkların için teşekkürler Jane. Eleştiren yönün, nükteli yazın ve aşka inancınla dolu eserlerin senden sonra yaşamaya devam edecek. Seni okuyacağız; okurken hem düşüneceğiz, hem güleceğiz, hem hüzünlenip hem de aşkı ve mutluluğu hissedeceğiz.