Oy Hemşin Dağlaruni: Hemşin ve Çamlıhemşinlilere Dair

Hemşinliler, aslen Rize ilinin Hemşin ve Çamlıhemşin ilçelerinde geçmişten günümüze yaşamakta olan bir etnik topluluktur. Kökenleri Ermeni olan Hemşinliler, tarihi olarak Ermeni Apostolik Kilisesi’ne bağlıydılar. 15. yüzyıldan itibaren genel Ermenilerden ayrı bir kimlik kazanarak Sünni İslam’ı seçmişlerdir.[1]

Bölgedeki Türk etkisi, Malazgirt Savaşı’ndan sonra özellikle İç Anadolu’ya ve günümüzdeki Ermenistan’ın batısına yerleşen Selçuklular ve diğer Türk beylikleri ile güçlenmiştir. Bölge halkları bu şekilde İslam diniyle tanışmıştır. 15. yüzyılda ise Hemşin (Hamşen) bölgesi Osmanlı İmparatorluğu‘na katılır. Türk hükmü ile birlikte bölgenin demografik ve dini yapısı dramatik olarak değişmiştir.[2] Belgelerin yetersizliği nedeniyle bu dönemdeki göç ve din değiştirmelerin detayları bilinmemektedir.[3] Bu gelişmeler nedeniyle Hopa ve Kafkas bölgelerinde de aynı adla etnik gruplar ortaya çıkmıştır.[4]

Reklamlar

Hemşinliler (ya da bazen söylendiği üzere Batı Hemşinliler), çoğunlukla Türkçe konuşan, çoğunlukla Çamlıhemşin, Çayeli, İkizdere, Pazar ve Hemşin ilçelerinde yaşayan, çoğunlukla Sünni Müslüman bir gruptur.[1] Hopa Hemşinlileri ise Hopa ve Borçka’da yaşarlar ve Türkçe’ye ek olarak Batı Ermenicesi’nin bir lehçesi olan Hemşince’yi konuşurlar. Bunun dışında kalan Hemşinli gruplar Gürcistan ve Rusya’da da az sayıda yaşamaktadırlar.

Hemşinliler fırıncılık, çaycılık, espri anlayışı, bilmece ve öyküleriyle tanınırlar. Tulum, şimşir kaval ya da Hemşin zurnası eşliğinde yöresel müziklerini gösterirler. Türkiye’deki Hemşinliler bunların yanında mısır yetiştiriciliği, büyükbaş hayvancılık ve arıcılıkla uğraşır. Rusya ve Gürcistan’da ise daha çok turunçgil, tahıl ve tütüne odaklanmışlardır.

Hemşinliler aynı zamanda geleneksel giysileriyle de göze çarpar. Kadınlar “puşi” dedikleri uzun bir parça peştemali boncuklarla süsleyip takarken erkekler genelde yün ya da pamuktan yapılma şapka ve yelek kullanırlar.[5]

Kaynakça:
1. Hovann H. Simonian (2007), The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey.
2. Ildiko Beller-Hann, Hemshinli-Lazi Relations in Northeast Turkey, sf: 340.
3. Hovann H. Simonian, Hemshin from Islamicization, sf: 52, 58, 61-66, 80.
4. Nicholas Awde, Foreword sf: 21.
5. Uwe Blasing Ibit, Armenian in the Vocabulary and Culture of the Turkish Hemshinli.