Oryantal Dansın Kökeni: Antik Mısır’dan Dünyaya

Oryantal Dans (Arapça: قص شرقي‎ر, ‘raqs şarkî, yani “doğu dansı”), kökenini Mısır’dan alan antik bir danstır.[1] İngilizce “belly dance”, Fransızca “danse du ventre” adından çeviridir. İngilizce olarak ilk tanımın 1893 yılında Ortadoğulu dansçıların Paris’te gerçekleştirdiği bir etkinlikten söz ederken kullanıldığı bilinir. Temel olarak kalça ve gövde hareketlerine dayanır. Ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye farklı şekillerde uygulanır. Mısır sineması nedeniyle en çok bilinen Mısır stilidir. Dünyaca ünlü bir danstır ve pek çok okul günümüzde öğretmektedir.

Reklamlar

Oryantal dansın Ortadoğu’da köklü bir tarihi vardır. Birkaç Yunan ve Roma kaynağı, Küçük Asya ve İspanya’daki dansçıların kıvrak hareketlerinden ve parmak zillerinden ve “titreşen bacaklarıyla” yere dökülüşünden söz eder. Bu anlatım tartışmasız bir şekilde günümüzün oryantal dansını işaret etmektedir. Daha sonra 18 ve 19. yüzyıllarda da Ortadoğu’ya giden Avrupalı gezginler, bu egzotik danstan çok etkilenmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğu’nda önce kadınlar tarafından yapılan bu dans, daha sonraları sultanın sarayındaki oğlanlar (köçekler) tarafından da performe edilmiştir.[2]

Ortadoğu’da oryantal dans iki sosyal bağlamda yer alır: halk dansı olarak ve performans sanatı olarak. Sosyal bir dans olarak oryantal, sosyal etkinliklerin kutlanması sırasında sıradan insanlar tarafından (kadın, erkek, genç, yaşlı…) gündelik giysiler içinde gerçekleşir.[3] Daha kültürel ya da muhafazakar toplumlarda ise yalnızca hemcinsler arasında yapılabilmektedir.[4]

Modern çağlarda, profesyonel performans sanatçıları, muhafazakar Ortadoğu ülkelerince hoş karşılanmaz. Beden göstermenin İslam dininde haram olması nedeniyle sosyal bir dışlama söz konusudur. Öte yandan Lübnan, Türkiye, Fas, Irak ve gayriresmi olarak Irak ve Mısır’da ve ülkeler dışı Arap diasporasında bu sanat hala takdir edilip sergilenmektedir. [5]

Türleri

Çoğu oryantal dansçı Kahire’de çalışmaktadır. Modern Mısır oryantal stilinin ve kostümünün Kahire’nin gece klüplerinde ortaya çıktığı söylenir. Kahire’deki oryantal her ne kadar sadece yerli Mısırlılara özgü olmasa da, Mısır hükumeti, dansın otantikliğini incitebileceğine inanarak, yabancı topraklarda doğan kimselerin tek başına çalışabilmek için lisans almasını yasaklamıştır. Bu yasak diğer performatif sanatları kapsamamaktadır. Yasak 2004 Eylül’ünde kalksa da seçkinlik kültürü hala sürmektedir.[6]

Mısır sineması nedeniyle dünyada en iyi bilinen Mısır stilidir.

Türkiye’deki oryantal dansçılar ve müzisyenler, Türkiye’deki Romanların mirasını sürdürmektedir ve Romanların Türk stili üzerinde büyük etkisi olmuştur.[7] Türkiye’de bu dans canlı ve kıvraktır. Sanatsal Mısır stilinden daha büyük bir enerji barındırır. Türk dansçılar bu enerjiklikle, jimnastik hareketlerini andıran atletik hareketleri ve parmak zilleri kullanmalarıyla ünlüdür. Bazıları zil çalamayan bir dansözün aslında dans edemediğini söyler. Zemine ani kapaklanmalar 20. yüzyılın ortalarından itibaren, sakatlanmalar nedeniyle Mısır’da yasak olsa da, Türk dansında önemli bir figür olarak kalmıştır. Türk stili ritmiyle de ayırt edilir. Bu ritimler (daha doğrusu örüntüler) “karşılama” ya da “Roman havası”dır.

Lübnan stili ise Mısır ve Türk stilleri arasındadır. Lübnanlı dansçılar klasik oryantal hareketlerinin eğitimini alır ama bunu modern bir şekle getirir. Adımlar büyüktür, göğüs geriye atılır, kalçaların dönüşü belirgindir ve kollar genişçe açılır. Bu stilde bazen tekmeler, dönüşler, derin geriye yaslanmalar ve Türk kapaklanmaları görülür.[8]

Kaynakça:
1. Kathleen W. Fraser (2014), Before They Were Belly Dancers: European Accounts of Female Entertainers in Egypt, 1760-1870.
2. Azizasaid.
3. Josephine Wise (2012), The JWAAD Book of Bellydance, sf: 11.
4. Rosina Fawzia al-Rawi (1999), Grandmother’s Secrets: The Ancient Rituals and Healing Power of Belly Dancing, sf: 20–22.
5. Karin van Nieuwkerk (1995), A Trade Like Any Other: Female Singers and Dancers in Egypt. 
6. Shannon Arvizu (2004), The Politics of Bellydancing in Cairo.
7. Serpentine.
8. Babayagamusic.