Anadolu’nun Kayıp Yaratıkları – Ülkemizden Silinip Gitmiş Hayvanlar

IUCN Kırmızı Listesi’ne göre günümüzde 32.000’den fazla tür tehdit altındadır. İki yaşamlıların %40’dan fazlasının, köpek balıklarının üçte bire yakınının ve memelilerin çeyreğinden fazlasının bu tehdit ile yaşıyor olduğunu düşünürsek artık işin ne kadar ciddi boyutlara ulaşmış olduğunu anlayabiliriz.[1] Türkiye sınırları oldukça zengin hayvan çeşitliliğine sahiptir. 1500 omurgalı türünden 100’den fazlası ve 19.000 tanımlanmış omurgasız türünden 4.000’i endemiktir (yalnızca bu coğrafyada bulunur.)[2] Ne yazık ki en tehdit altında bulunanlar da bu türlerdir. Gelin, Küçük Asya’nın kayıplarını hüzünle anımsayalım.

Gökçe Balığı (Alburnus akili)

Kaynak: Semantic Scholar aracılığıyla F. Küçük.

Beyşehir Gölü’nde bulunan bu endemik tür, yırtıcı bir çeşit olan uzun levreğin (sudak balığı) göle bırakılması nedeniyle 1988 yılında tükenmiştir. Yalnızca bir buçuk santimetre boya ulaşmaktaydı ve oldukça kısa ömürlüydü.[3]

İznik İncibalığı (Alburnus nicaeensis)

İri pullu çamukaların istila ettiği İznik Gölü’nde 2000’li yıllardan kısa süre önce tükendiği düşünülmektedir.[4]

Eğirdir Yağbalığı (Pseudophoxinus handlirschi)

Yine sudak balıklarının salındığı Eğirdir Gölü’nde artık rastlanmamaktadır. 2013 yılında tükendiği açıklanmıştır.

Gölcük Dişli Sazancığı (Aphanius splendens)

Kaynak: Seriously Fish.

Gölcük Gölü’ndeki bu yerli balık, yine yabancı türlerin tanıtılması nedeniyle yok olmuştur.[6]

Yılanboyun (Anhinga melanogaster)

Kaynak: Wikimedia Commons.

Aslında bir tropik Asya kuşu olan Yılanboyun, Hatay civarlarında bulunan ve 1940-1970 yıllarında kuruyan Amik Gölü’nde de yaşamaktaydı.

Asya Aslanı (Panthera leo leo)

Şah Cihan’ın aslan avı.

Günümüzde yalnızca Hindistan’daki küçücük bir bölgede yaşayan Asya aslanı, çok değil, bin yıl kadar önce bütün Avrasya’ya hükmetmekteydi. Belgesellerde Afrika’nın savanalarında görüp sorguladığımız “Peki o zaman neden ormanların kralı?” kalıbı da böylece Anadolu ve Doğu Avrupa’nın kırsallarında yanıt bulmuş oluyor.

Hazar kaplanı (Panthera tigris virgata)

Rusça’da “turan kaplanı” olarak bilinen bu etkileyici hayvan, Anadolu’nun batısından Çin’in Sincan bölgesine kadar uzanan dar bir koridorda yaşamaktaydı. 1990’larda Türkiye’de son kez görüldüğü rapor edilen tür 2003 yılı itibariyle yeryüzünden silinmiştir.[7]

Yitip gitmiş bütün bu türlerle birlikte ciddi tehdit altında bulunan pek çok hayvan da deyim yerindeyse sıralarını beklemektedir. Bunlardan bazıları; Akdeniz foku, kelaynak, Anadolu dikenli faresi, Uludağ kurbağası, dikkuyruk, Sibirya kazı, adi deniz kaplumbağası (Caretta caretta), toy, tepeli pelikan, küçük kerkenez, Mısır akbabası, yaban keçisi, büyük orman kartalı, şah kartal ve ulu doğandır.

Listede Neden Ünlü Anadolu Parsı Yok?

Çünkü bu tür için özel bir bölüm ayırma gereği duyduk. 1974 yılında Beypazarı yakınlarındaki Bağözü köyünde bir kadına saldıran son Anadolu parsı (leoparı) vurularak öldürüldü.[8] Aslında Ege Bölgesi’nin hemen her yerine yayılmış bulunan bu türün o günden sonra neslinin kuruduğuna inanılmaktaydı. Ancak yıllar sonra, 2010’da bir pars, Siirtli bir çiftçi tarafından vuruldu ve daha sonra derisi yüzüldü.

Kaynak: Wikimedia Commons.

Bu hayvanın hakiki bir tür mü, yoksa yakın akrabası olan Pers leoparı mı olduğu tartışılırken Trabzon’da bir kez daha keşfedildi ve bu sefer KTÜ biyologları türü canlı fotoğraflamayı başardı. Bunun ise hakiki bir tür mü yoksa başka bir yakın akrabası olan ve bazen aynı adla çağırılan Kafkas parsı mı olduğu yine tartışılırken aynı yıl Diyarbakır’da bir pars yine bir çiftçi tarafından öldürüldü.[9] Artan vakalar kapsamında Türkiye Cumhuriyeti 2019 yılında geniş çaplı araştırmalar için doğal yaşam alanlarına kameralar koymaya karar verdi. [10]

Özetle, teorik olarak tükenen ancak aslında bulunduğuna dair elimizde dikkate değer kanıtlar bulunan Anadolu parsının patileri bugün aramızda geziniyor mu bilmiyoruz.

Kaynakça:
1. IUCN Red List.
2. Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Veritabanı.
3. Rainer Froese, Daniel Pauly (2012).
4. J. Preyhof (2014).
5. J. Preyhof (2014).
6. J. Preyhof (2014).
7. Ö. E. Can (2004), Status, Conversation and Management of Large Carnivores in Turkey.
8. M. Ertüzün (2006), The Last Anatolian Panther.
9. Hürriyet.
10. Sabah

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.