Goril Koko’nun Hayatı: İşaret Dili Kullanabilen Koko ve Hayvanlarda Ölüm Algısı

Daha çok “Koko” takma adıyla tanınan Hanabiko (Japonca: 花火子), 4 Temmuz’da doğduğu için yetiştiricileri tarafından “havai fişek çocuk” olarak adlandırılmış. Yetiştiricisi Francine Patterson’a göre Koko “Goril İşaret Dili” (GİD) denen Amerikan İşaret Dili’nden bozma bir ifade biçimiyle 1.000 sözcüğü anlatabiliyordu.[1] Bu üç yaşındaki bir çocuğun sözcük dağarcığı kadardır. Ayrıca bu işaretlere ek olarak konuşulan 2.000 İngilizce sözcüğü de anlayabilmekteydi.[2] İlk öğrendiği sözcüklerden biri ise kendini de ifade etmek için kullandığı “kraliçe”dir. Bakıcılarının neredeyse hiç kullanmadığı bu sözcüğü benimseyerek aslında özel biri olduğunu fark ettiğini göstermiştir.[3]

1971 yılında San Francisco Hayvanat Bahçesi’nde doğduğunda Koko, o güne kadar esaret altında annesi tarafından bakıma kabul edilen ilk gorillerden biriydi. Ortalama IQ düzeyi 70-90 arasında saptanmıştı.[4] Her ne kadar ön adları, eylemleri ve kısaca tümcenin ögelerini ayırt edebiliyor olsa da Koko, insanların sözcük düzenini sıklıkla ihlal ediyordu. Buna rağmen dil kullanımı insanlarınkine çok fazla benzerlik göstermekteydi. Anlamını bilmediği “yüzük” sözcüğünün işareti için “parmak” ve “bilezik” sözcüklerini birleştirmeyi seçmişti.[5]

Reklamlar

Koko’nun Evcil Hayvanları

Koko, 1983 yılında Noel armağanı olarak bir kedi istemişti ve gerçek bir canlı yerine bir peluş hayvan verildiğinde hayal kırıklığına uğrayarak “üzgün” işaretini yapmıştı. Bu nedenle gelecek yılki doğum gününde terk edilmiş bir kedi kutusundan istediği yavruyu seçmesine izin verildi. Bunun üzerine Koko, kutudan bir manks kedisi seçerek adını Tostop (All Ball) koydu. Bakıcısına göre, kediye bebek bir goril gibi bakıyordu, onunla sevgiyle ilgileniyordu. Bu davranışında öncesinde oyuncak bebekleriyle oynamasının yardımcı olduğu düşünülmektedir.[6]

Kaynak: Wikimedia Commons.

Ne yazık ki yalnızca beş ay sonra Tostop, Koko’nun kafesinden kaçarak kendisine çarpan bir araba nedeniyle can vermiştir. Bakıcıları kara haberi kendisine duyurduğunda, Koko’nun tek anlatabildiği “Kötü, üzgün, kötü, kaş çatma, ağlama, kaş çatma, üzgün, sorun.” olmuştu. Patterson daha sonrasında Koko’nun insan ağıtlarına benzer bir nida çıkardığını anlatmaktadır.[7]

Bir sonraki sene doğum gününde kutudan iki kedi yavrusu seçmesine izin verildi. Koko, bunları Dudak Boyası (Lipstick) ve Dumanlı (Smoky) olarak adlandırdı. Ayrıca her ikisi de yine manks kedisiydi. Dudak Boyası’nın bu adı almasının nedeni renginin turuncuya yakın olmasıydı. Son olarak 2015 yılındaki doğum gününde iki kedi daha sahiplenen Koko, adlarını Bay ve Bayan Gri koydu.[8]

Koko’nun Takıntıları

Koko’nun meme uçlarına büyük bir takıntısı vardı ve karşısındaki herkesin meme uçlarını ona göstermesini istiyordu. Buna tanık olan bazı ziyaretçiler bunu saygısızca bularak üç görevliye Koko’yu teşhir aracı olarak kullanmaları iddiasıyla dava açtılar. Goril uzmanı Kristen Lukas hiçbir diğer gorilin böyle bir meme takıntısına sahip olmadığını dile getirdi.[9] Koko üzerine olan araştırmalar sonlanınca bir yere transfer edildi. Burada işaret dilini konuşabilen bir diğer goril olan Michael ile birlikte yaşıyordu ancak Michael 2000 yılında öldü. Koko Ndume adında başka bir gorille yaşamaya başladı.[10]

Reklamlar

Aslında Koko yaklaşık olarak 127 kiloydu ki bu da onu doğadaki dişi türdeşlerinden üçte bir oranında daha ağır yapıyordu. Öte yandan kurum Koko için “Tıpkı annesi gibi iri bir goril.” açıklamasını yapmıştır. 46’sındayken, 2018 yılında, ilerleyen yaşına rağmen araştırmacıları hüzne boğmuş beklenmedik bir süprizle aramızdan ayrıldı.[11]

Koko Şimdi Nerede?

Ne yazık ki kendi yarattığımız dinlerin bizlere söyledikleri ya da fiziksel madde gözlemlerimiz dışında Koko’nun nereye gitmiş olabileceğini bilmiyoruz. Ancak Koko’nun, ölü gorillerin nereye gittiğine dair bazı fikirleri vardı. Bir gün bakıcılarından biri ona bir iskelet göstererek “Bu canlı mı ölü mü?” diye sorduğunda “Ölü, sarılı.” yanıtını almıştı. Daha sonra bakıcı “Ölen goriller nereye gider?” sorusunu yönelttiğinde ise aldığı yanıt “Rahat bir deliğe.” oldu. Koko bu yanıtın ardından bir veda öpücüğü göndermişti. Zaten hayvanat bahçelerinde yaşayan bazı gorillerin de ölü hayvanları gömdükleri bilinmektedir.[3]

Kaynakça:
1. Steven R. Fischer (1999), A History of Language, sf: 26-28.
2. Steven M. Wise (2003), Drawing the Line: Science and the Case for Animal Rights, sf: 216.
3. The Atlantic.
4. Los Angeles Times.
5. The Gorilla Foundation.
6. The Week.
7. Los Angeles Times.
8. The Gorilla Foundation.
9. BBC.
10. William Allen Hillix, Duane M. Rumbaugh (2004), Animal Bodies, Human Minds: Ape, Dolphin, and Parrot Language Skills, sf:. 99-111.
11. The Gorilla Foundation.