Ay Balığına Dair: Hakkında Çok Az Şey Bildiğimiz, En Hızlı Büyüyen Omurgalı

Ay balığı ya da güneş balığı (Mula mula), adını Latince’deki “değirmen taşı” sözcüğünden alır. Yetişkinleri 1.000 kilograma ulaşan ay balığı, bilinen en iri, kemikli balıktır. Köpekbalıkları kıkırdaklı balıklar olduğu için kıyaslamaya katılmamıştır. Genelde lezzetsiz bir eti olmasına rağmen Japonya, Kore ve Tayvan’da bazı kimseler tüketir. Avrupa Birliği’nde bu ailenin üyeleri için av yasağı olsa da zaman zaman balık ağlarına takılırlar.[1] Nitekim Uluslararası Koruma ve Doğa Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Liste’sinde “Kırılgan” sınıfında ve tehdit altında kabul edilen bir türdür.

Aslında neredeyse yuvarlak olan bu balık daha çok alt ve üstüne birer yüzgeç takılmış bir patatese benzemektedir. Eskiden temel besinlerinin denizanası olduğu düşünülürdü ancak bunun genel beslenmelerinde küçük bir yüzde olduğu ve daha çok küçük balıklar ya da mürekkep balıkları, larvalar ve planktonlarla beslendikleri anlaşıldı.[2] Ayrıca en ilginç özelliklerinden biri, bilinen bütün omurgalılardan daha fazla yumurta üretmeleridir: Tek seferde tam 300 milyon![3]

Reklamlar

Ay balığının derisi 7 cm’den daha kalın olabilir ve pullar yerine sümüksü bir tabakayla kaplıdır. Yumuşak bir imaj çizse de dokunduğunuzda duyumsayacağınız şey büyük olasılıkla bir zımpara kağıdını okşamak olacaktır.[4] Zaten derisinde 40’dan fazla paraziti doğal olarak taşıyan bir şeye neden dokunasınız ki? Bazen canına tak eden parazitlerden kurtulmak için bazı yöntemler geliştirmiş ay balığımız. Bunlardan ilki, dolaylarındaki temizleyici balıkları bedeninde gezmek üzere davet etmek. Diğeri okyanus yüzeyine yatarak deniz kuşlarına bir piknik sofrası olmak. Tabi kuşun temizleme şekli çok hoşuna gitmezse su sıçratıp kuşları kovma hakkını da saklı tutuyor.[5] Hiçbiri kaşıntısını dindirmezse, ay balığı denizden üç metre yükseğe hızla sıçrayarak parazitleri ardında bırakabilmektedir.

Ay balıklarının tipik uzanma davranışı.

İnsanlara Tavrı

Ay balıkları insanlara saldırmazlar ve bu nedenle bir ölüm ya da yaralanma rapor edilmemiştir. Ancak devasa cüsseleriyle zaman zaman teknelere çarptıkları ve hatta güverteye zıpladıkları görülür ve bu teknedekiler için hiç de hoş bir sürpriz olmamaktadır.[6] Oldukça meraklı olduklarından dalgıçlara da yaklaşabilmektedirler. Denizde görüldüklerinde, genellikle mürettebat tarafından, sırt yüzgeçleri nedeniyle köpekbalığı sanılırlar.

Sırt yüzgeçleri nedeniyle yaklaşmakta olan bir köpekbalığını andırırlar.

Bu ilginç gözlemlerimize rağmen ay balıkları hakkında gülünç derecede az şey biliyoruz. Örneğin kaç yıl yaşadıklarından ve hatta doğal yaşam alanlarının tam olarak neresi olduğundan emin değiliz. Bilgilerimizden biri, esaret altında 10 yıl kadar yaşıyor oldukları ve bu süreçteki büyüme hızları… Yalnızca 2,5 mm olarak doğan balık larvaları yetişkin olduğundan 60 milyon kattan daha fazla bir büyüme göstermiş olur ki bu da omurgalılar içinde bilinen en hayret verici orandır. Monterey Körfezi Akvaryumu’ndaki genç bir birey 15 ay içinde 26 kg’dan 399 kg’a ulaşmıştır.[7]

1910 yılında avlanmış ve tahmini kütlesi 1,5 ton olan dev ay balığı.

Dünyada çok az akvaryum ay balığına ev sahipliği yapmaktadır. Günümüzde balinaları bile tutabilen ve çoğunlukla gösteri değil, rehabilitasyon amacı güden ve açık denize doğrudan bağlantılı olan kıyı akvaryumları bile yüzde yüz başarıyla ay balığına bakamamaktadır. Bunun en büyük nedeni, hayvanın 3 metreyi aşan boyuna izin verecek yükseklikteki bir akvaryumun inşasının zor oluşu ve manevra kabiliyeti çok zayıf olan bu türün sürekli akvaryum camına çarpışıdır.[8]

Av Konumu

Ay balığının insan da dahil olmak üzere çok ama çok az doğal düşmanı var. Yavrular kendilerinden büyük her canlı tarafından tüketilmeye çalışılsa da yetişkinler yalnızca katil balinalar ve köpekbalıkları gibi üstün yırtıcılar tarafından avlanır. Deniz aslanları gibi bazı oyuncu canlılar ise ay balığından daha farklı amaçlarla yararlanır. Eğlence görünümünde olan bir istekle kenara sıkıştırdıkları balığın yüzgeçlerini koparır ve bir top gibi iteleyerek oynarlar. Sıkıldıklarında artık yüzemeyen zavallı ay balığını okyanus zemininde ölüme terk ederler.[5]

Kaynakça:
1.  Regulation (EC) No 853/2004 of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004.
2. Lara L. Sousa,Raquel Xavier,Vânia Costa, Nicolas E. Humphries, Clive Trueman,Rui Rosa, David W. Sims, Nuno Queiroz (2016), DNA Barcoding Identifies a Cosmopolitan Diet in the Ocean Sunfish.
3. J. A. Freedman, D. L. G. Noakes (2002), Why Are There No Really Big Bony Fishes? A Point-of-View on Maximum Body Size in Teleosts and Elasmobranchs, sf: 403-416.
4. Mola mola Program,
5. Ocean Sunfish.
6. Alanda Lulham (2006), Giant Sunfish Alarm Crews.
7. David C. Powell (2001), A Fascination for Fish: Adventures of an Underwater Pioneer.
8. Osaka Kaiyukan Aquarium.