Üç Tarihin Ölümü – Beyt’ül Hikmet, İskenderiye Feneri ve Babil Kulesi Nasıl Yok Edildi?

Beyt’ül Hikmet

Irak’ın başkenti Bağdat’a 800 yılında bir kütüphane inşa edilir. Bir bilim merkezi olarak hizmet vermektedir ve araştırmacılar burada Yunan, Hint, İran ve Latin metinlerini çevirirler. İslam Altın Çağı bu şekilde başlar.

Sonradan bir eve dönüşecek olan bu kütüphane yalnızca çevirilerle değil, önemli filozofların yaptığı fikir ve ahlak çalışmalarına ev sahipliği yapmasıyla da ünlüdür. Abbasi halifeleri bile Beyt’ül Hikmet (Bilgelik Evi) denilen bu bilim yuvasındaki araştırmacılara yüksek maaşlar bağlamıştır. Ağırlıklarınca altınla ödüllendirildikleri de söylentiler arasında.

Zamanla yeni halifeler bu felsefi düşüncelerin İslam ahlakı üzerine zararlı etkileri olduğunu düşünür ancak sınırlandırmalarına rağmen bu kurum çalışmayı sürdürür. O kadar azimle çalışır ki sonunda Arapça dünyada tanınmış bilim dili olur.

Beyt’ül Hikmet, 1258 yılındaki Moğol akınlarıyla işgal edilir.[1] Moğollar her şeyi yok eder. Söylentilere göre Dicle’nin suları kitapların mürekkeplerinden önce siyaha, daha sonra araştırmacıların kanından kızıla dönmüştür.

İskenderiye Kütüphanesi

İskenderiye Kütüphanesi, içindeki 400.000 elyazmasıyla antik dünyanın en büyük kütüphanesiydi. Kütüphane müdürünün bulduğu her yazılı işi alma yetkisi vardı. Mısır’a gelen her yazı da orijinal halinde burada saklanır, yine burada bir kopyası çıkarılır ve orijinal eser kütüphanede kalırken bu kopya sahibine teslim edilirdi. Bazı çalışanlar bulabildikleri eserleri getirmek üzere uzak diyarlara yolculuk etmiştir.

Kaynak: Wikimedia Commons.

Mısır’ın Bizanslı valisi Theofilos hristiyanlar için kilise inşa edilmesi amacıyla bir arazi tahsis eder. Arazi eskiden bir Osiris tapınağına ev sahipliği yapmaktadır. İnşa sırasında işçiler üzerlerinde tuhaf semboller olan tapınak kalıntıları bulurlar. Yerli inançlarla dalga geçerler. Kültürleriyle dalga geçildiğini gören yerli inananlar çok sinirlenir ve İskenderiye’de bir dinler savaşı doğar. Bizanslı kumandanlar bu isyanın nedeninin kütüphanedeki pagan elyazmaları olduğunu düşünüp İskenderiye Kütüphanesi’ni yerle bir ederler.

Aslında masal anlatımını bir kenara bırakıp gerçek yazılı tarihe bakarsak, düşman tarafından kuşatıldığı için kendi gemilerini ateşe vermek zorunda kalan Sezar’ın donanmasından sıçrayan alevler, kütüphaneyle birlikte pek çok önemli yapıyı küle döndürmüştür.[2]

Reklamlar

Babil Kulesi

Efsaneye göre Sümerliler o kadar kibirli ve yüzsüzmüş ki isterlerse göktanrıya ulaşabileceklerini düşünmüşler. Sözgelimi o kadar yüksek bir bina inşa edeceklermiş ki, istedikleri zaman onunla konuşabileceklermiş. Oysa inşa sırasında bu yüzsüzlüğe sinirlenen tanrılar onları bu büyük günah nedeniyle lanetlemiş ve inşaat sırasında bütün işçilerin konuşmakta olduğu dünyanın tek dili, bir anda 72 lisana ayrılmış. İnsanlar iletişim kuramamışlar ve kule hiçbir zaman tamamlanamamış.

Babil Kulesi’nin gerçek öyküsü ise tarihte kayıtlıdır. Sümerliler göğü ve yeri bağlayan bir ağaç olduğuna inanmaktadır ve bunu sembolize etmek için yapılmış en yüksek binayı inşa etmeye karar verirler. Buna “Tanrı Dağı” adını verirler.

Kaynak: Wikimedia Commons.

Kule tamamlandığında tarih M.Ö. 3.000 yılıdır. Defalarca yıkılmış ve yeniden inşa edilmiştir. Tarihsel anekdotlara göre kule o kadar ihtişamlıydı ki, Büyük İskender, Babil’e geldiğinde gördüğü harabe halinden bile büyülenmişti. Derhal emrindeki 10.000 kişiye kuleyi yeniden inşa etmelerini buyurur. Bu buyruktan iki ay sonra ölür. Böylece kule ebediyen bitirilmemiş kalır.

Kaynakça:
1. Sonja Brentjes, Robert G. Morrison (2010), The Sciences in Islamic Societies, sf: 569.
2. Plutarch,  Life of Caesar.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.