Eski Mezopotamya Öyküleri: Gılgamış Destanı

Homeros’un Ilyada’sından 1500 yıl önce dünyanın ilk epik masalı yazılmıştı. Gılgamış Destanı, Uruklu bir kahraman olan Sümer Kralı Gılgamış’ı ve serüvenlerini anlatır. Bu epik masal, 1853 yılında Asur Kralı Asurbanipal’in kütüphanesindeki kalıntılar arasında bulunmuştur. 12 kil tablet üzerine çivi yazısıyla yazılıdır ve 3.000-3.300 yıl önceye tarihlenir.

Gılgamış Destanı’ndan Tufan Tableti.
Kaynak: British Museum.

Öyküsü

Masala göre Gılgamış yakışıklı, atletik ve genç bir kraldır. Annesi tanrıça Ninsun ve babası rahip kral Lugalbanda’dır – yani Gılgamış yarıtanrıdır. Deli dolu ve enerjik olduğu kadar zalim ve kibirlidir de. Diğer genç erkeklerle sürekli güç gösterilerinde çarpışır. Ayrıca tüm yeni gelinler üzerinde cinsel birleşim hakkı ilan eder. Gılgamış’ın davranışları halkını üzmektedir ve bu nedenle cennetin ulu tanrılarından yardım isterler.

Tanrılar, Enkidu adında yaban bir adamı Gılgamış’la çarpışmak üzere gönderirler. İlk başta kırsalda hayvanlarla yaşayan Enkidu, rahipler tarafından medenileştirilir. Daha sonra Gılgamış ile savaşmak için Uruk’a gider. Mücadeleyi Gılgamış kazanır ve ikili arkadaş olurlar. Destanın ilk yarısı ikilimizin maceralarını anlatır.

Kaynak: Store Norske Leksikon.

Birlikte Sedir Ormanı’nın (Mezopotamya mitolojisinde tanrıların diyarı) canavarı Humbaba’yı öldürürler. Aşk ve savaş tanrıçası Inanna bu sırada Gılgamış’ı baştan çıkarmayı denemektedir. Gılgamış reddedince tanrıça öfkeden deliye döner ve tanrı Enlil’e yardım isteğiyle koşar. Enlil, Gılgamış’a saldırması için Cennet Boğası’nı gönderir fakat Gılgamış ve Enkidu bu yaratığı da öldürmeyi başarırlar ve tanrılar küplere biner. Bunun üzerine Gılgamış’ı Enkidu’nun ölümüyle cezalandırırlar.

Inanna’nın bir tasviri.

Destanın ikinci yarısı ise Enkidu’nun ölümünden derin ızdırap duyan Gılgamış’ın kendi ölümüne de endişeyle bakması, sonsuz yaşamı aramasıyla ilgilidir. Gılgamış, “Nuh” karakterine ilham kaynağı olduğu düşünülen ve büyük bir tufandan kurtulmuş olan Utnapiştim adlı adamı arar. Sonunda bulur ve Utnapiştim ona faniliğini kabullenmesini çünkü bunun değiştirilemez olduğunu söyler. Gılgamış, Uruk’a geri döner ve iyi bir kral olur. Sümer Kralları Listesi’ne göre 126 yıl hükum sürer.

Reklamlar

Gılgamış yalnızca efsanevi bir kahraman değil, aynı zamanda Uruk metinlerinde görülen tarihi bir kraldır. Ölümlü bir insan kraldan muhteşem bir yarıtanrı destanına dönüşmüştür.

Gılgamış Destanı bizlere Mezopotamya’ya dair çok şey öğretir; arkadaşlık, kralın rolü, düşmanlık, ölümsüzlük ve ölüm, ilişkiler, kır yaşamı, doğaya karşı savaş ve tanrılar gibi. Bu destansı şiir, aslında, Gılgamış’ın genç ve zalim bir adamdan olgun ve bahadır bir krala dönüşme öyküsüdür.