Maymun Gözünü Açtı – Evde Maymun Bakımı

2020 yılının Mart ayında Meriç İzgi olarak bilinen bir sosyal medya fenomeninin ününe ün katan “Koko” adlı maymunu, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından elinden alındı. Görevlilere bu konuda zorluk çıkaran şahıs sonrasında mağdur olduğunu anlattığı çeşitli gönderiler paylaştı.[1] Aynı yıl Temmuz sonunda ise kişi, sabrı neticesinde maymun Koko’yu yeniden sahipliği altına aldığını sevinçle duyurmuştu. Bunun hemen ardından özel bir kanalda doğa programı sunan Güven İslamoğlu, ikinci maymunun başka bir maymun olduğunun, Koko’nun hala Karacabey Rehabilitasyon Merkezi’nde bulunduğunu bir fotoğrafla ilan etmişti ve duruma tepki göstermişti.[2] İzgi ise bu iddialara yanıt vermek bir kenara, Koko’yla birlikte üzerinde taşıdığı bir baba-oğul koleksiyonu çıkarmıştı bile.[3]

Koko’nun türü gözlemlediğimiz kadarıyla Afganistan’dan Çin’in doğusuna kadar uzanan coğrafyada yaşayan bir Hint şebeği (Macaca mulatta). Boyundan anladığımız kadarıyla henüz bir yavrudur. Genel primatların aksine bu tür tehdit altında değildir ve bazı ülkelerde istilacı türler olarak görülürler. Koko adı büyük olasılıkla Amerikan işaret dilini öğrenmiş olan ünlü goril Koko’dan gelmektedir.

Goriller, primatlar takımının insan tanımları içerisindeki zeka bazında en yüksek üyeleri arasındadır.

Maymunu sahipliği altında barındıran kişi görüldüğü kadarıyla bu yaban türe bir ad vermiş, giysiler giydirmiş, zaman zaman ise lolipop benzeri endüstriyel ve zararlı gıdalarla beslemiştir. Sosyal medya hesabında türün doğal yaşamını koruma çalışmalarına değinmekten ya da Asya’daki şehir yaşamına onları iten faktörlerden söz etmektense “Maymunumla Kız Tavladım” ya da “Maymunumun Dokunduğu Her Şeyi Satın Aldım” gibi izlenme getirmeyi amaçladığı her halinden belli olan içerikler paylaşmıştır. El konulduğu ya da geri alındığını iddia ettiği içeriklerin başlıklarında “Koko” adı kullanılırken, çok izlenen genel videolarında “Maymunum” başlığı atılması merak konusudur.

Maymunların doğal yaşam alanında endüstriyel yiyecekler elbette bulunmaz ama pek çok maymun insan yiyecekleri için şehirlerde dolaşır.

Öncelikle Türkiye Cumhuriyeti 2004 tarihli 5199 numaralı Hayvanları Koruma Kanunu[4] çerçevesinde Koko’nun durumunu kısaca inceleyelim:

MADDE   4. –  Hayvanların korunmasına ve rahat yaşamalarına ilişkin temel ilkeler şunlardır:

a) Bütün hayvanlar eşit doğar ve bu Kanun hükümleri çerçevesinde yaşama hakkına sahiptir.
b) Evcil hayvanlar, türüne özgü hayat şartları içinde yaşama özgürlüğüne sahiptir. Sahipsiz                      hayvanların da, sahipli hayvanlar gibi   yaşamları desteklenmelidir.
c) Hayvanların korunması, gözetilmesi, bakımı ve kötü muamelelerden uzak tutulması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Koko’nun satın alım sertifikalarına, kayıt numarasına ya da daha fazla bilgiye sahip değiliz. Ancak neredeyse tartışmasız bir şekilde ülkeye yasadışı sokulmuş olduğunu kabul edebiliriz. En iyi olasılıkla zamanında yasadışı sokulmuş bir bireyin yavrularından olmalıdır. Türkiyenin yakın coğrafyasında Hint şebeği yaşamamaktadır. Türkiye iklimi koşullarında kışın dışarıda bırakılamayacağı için evde barınmak zorunda bırakılan bu türün bakımı aslında “türüne özgü hayat şartları içinde yaşama özgürlüğü”nü ihlal etmektedir. Koko, havanın serin zamanlarında üzerinde kapitone mont olmadan ağaca tırmanamayacaktır.

Hayvanların sahiplenilmesi ve bakımı

MADDE 5. –  Bir hayvanı, bakımının gerektirdiği yaygın eğitim programına katılarak sahiplenen veya ona bakan kişi, hayvanı barındırmak, hayvanın türüne ve üreme yöntemine uygun olan etolojik ihtiyaçlarını temin etmek, sağlığına dikkat etmek, insan, hayvan ve çevre sağlığı açısından gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.

Hayvan sahipleri, sahip oldukları hayvanlardan kaynaklanan çevre kirliliğini ve insanlara verilebilecek zarar ve rahatsızlıkları önleyici tedbirleri almakla yükümlü olup; zamanında ve yeterli seviyede tedbir alınmamasından kaynaklanan zararları tazmin etmek zorundadırlar.

Maymunların geçirdiği hastalıklar bizlerin geçirebilecekleriyle neredeyse aynıdır. Bu nedenle en ufak bir grip bile Koko’yla ya da bir diğer maymunla insanlığa bulaşabilir. İnsanların arasında gezinen küçük Koko’nun çocuk bedenine bizler için hafif kalan hastalıklar ağır gelebilir. Ayrıca AIDS gibi küresel ve henüz tedavisi bulunamamış ciddi hastalıkların ilk olarak büyük maymunlarda ortaya çıktığını anımsamak gerekmektedir. Dolayısıyla Koko ya da herhangi bir yaban hayvanın, bakımla ilgili uluslararası diploma ya da belgeleri bulunmayan biri tarafından “şirin” olduğu için bakılması devlet müdahalesi gerektirmiş olan bir eylemdir.

“Hiçbir kazanç ve menfaat sağlamamak kaydıyla sadece insanî ve vicdanî amaçlarla sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanlara bakan veya bakmak isteyen ve bu Kanunda öngörülen şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilere; belediyeler, orman idareleri, Maliye Bakanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından, mülkiyeti idarelerde kalmak koşuluyla arazi ve buna ait binalar ve demirbaşlar tahsis edilebilir. Tahsis edilen arazilerin üzerinde amaca uygun tesisler ilgili Bakanlığın/İdarenin izni ile yapılır. “

Maymunlar evcil değldir ve hiçbir zaman ehlilleşmemişledir.

Dolayısıyla bir biyolog ya da spesifik olmak gerekirse primatolog olmadığınız koşullarda ve güçten düşmüş bir bireye en iyi bakabilecek kişi olmadığınız durumlarda maymun gibi egzotik bir hayvan sahibi olmanız dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi Türkiye’de de yasadışıdır. Ancak diyelim ki değinilen kişi gibi siz de kişisel isteklerinizi bir canlının temel haklarından daha üstte tutuyorsunuz ve adı geçen kişi gibi inatla bir maymun bakmak istiyorsunuz. Bu durumda onlara da doğru bir bakım sağlamanız gerekli.

Maymun Yetiştirmek

Maymun yetiştirmek de diğer herhangi bir türü yetiştirmek kadar zordur. İyi bakılmış bir maymun 80 yaşını rahat görebilir ve bu büyük olasılıkla sizden sonra da yaşayacağı anlamına gelir. Karakterine özgü olmakla birlikte büyük olasılıkla yaşamı boyunca size bağlı olacaktır. Maymunlar diğer hayvanlar gibi büyüyüp olgunlaşmaz, hep çocuk kalırlar.

Bir maymun sosyal olmaya gerek duyar. Yeterince zaman ve emek ayırmadığınız bu sorumluluk, çığlık atma ve ısırma gibi size tuhaf gelebilecek tepkilerle birlikte çok daha ciddi davranışsal sorunlar da getirebilir. Yine önceden değinildiği üzere sizlerden onlara ya da onlardan size sayısız hastalık geçebilir. İkinizin de sağlığını korumak için bütün yapabileceklerinizi sağlamak zorunda olacaksınız.

Bazı maymunlar ürkekken bazıları agresif olabilir ama birinin diğerini dönüşüp dönüşemeyeceğini öngöremezsiniz. Küçük uslu maymununuz birkaç yıl içerisinde bir canavara dönüşebileceği gibi doğru eğitimle bir canavardan kendisine ve çevreye saygılı bir birey de yaratabilirsiniz. Siz yine de şunu bilin; tüm faktörler size bağlı değildir. Ergenlik dönemleri çok zor ve ateşli geçer ve maymununuzu tanımaz hale gelebilirsiniz.

Ayrıca maymunlar hayatınıza giren yeni bireyleri hiçbir zaman kabullenmeyebilir ki buna eşiniz de dahil. Tatillere giderken taşımak, ya da ev değiştirmeye ikna etmek zordur. Büyük hevesle ilk kez kucağına aldığınız yavru maymununuza doğru şartları sağlayamadığınızda elinizden alınabilir ve veda etmeniz hem o hem de sizin için çok ama çok yıpratıcı olacaktır. Ne yazık ki kimsesiz bir maymunu hayatına katmak isteyen çok az kişi vardır.

İnsan Dışında Bir Maymun Türüyle İlgilenmek Mi İstiyorsunuz?

Bir primatolog olabilirsiniz.

Ayrıca ihtiyaç duyan çocukların hak ve özgürlüklerlerine maddi destek olmak için UNICEF‘in web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynakça:
1. Sözcü.
2. Instagram aracılığıyla Güven İslamoğlu.
3. Nutuk.
4. 5199 numaralı Hayvanları Koruma Kanunu (2004).

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.