Anneliğin En Sulusu: İkiyaşamlılarda (Amfibilerde) Yavru Bakımı

İkiyaşamlılar (amfibiler), genel olarak suda başlayan yaşam döngüleri karaya çıkmayla sonlanıp yine de suya bağımlı bir yaşam sürmekte olan canlılar olsalar da bundan daha farklı uyum sağlamalar geçirmiş türler de vardır. Grupta kurbağalar ve semenderler yer alır ve ortak özelikleri çok ince derileri yardımıyla suyu emebilmeleridir.[1] Bu nedenle solunumları derilerine çok bağımlıdır ve mantar/bakteri bazlı hastalıklara karşı hassas olabilmektedirler.

Maymunlarda görülen ebeveynlik davranışına alışkın olduğumuz için diğer memelilerde bunu görmek pek şaşırtıcı gelmiyor. Zaten sütle beslenmek zorunda olan bir yenidoğanın ebeveyn etkisi olmadan hayatta kalması olanaksız. Kuşlardaki yürek yumuşatan yavru bakımını da hepimiz biliriz. Öte yandan sürüngenler alemindeki timsah gibi bizlerden hayli uzak canlılarda da ilginç ve güçlü bir yavru bakımıyla karşılaşmaktayız. Peki sürüngenlerden daha da uzağa, ikiyaşamlılara ulaştığımızda karşımıza nasıl bir yavru bakımı çıkıyor?

İkiyaşamlıların Enteresan Yavru Bakımı

İki yaşamlılardaki muhteşem ebeveynlik davranışı, kuşlar ve memeliler gibi daha tanıdık türler üzerindeki araştırmalar nedeniyle yeteri kadar ilgi görmese de hakkında bildiğimiz bazı şeyler yok değil. İkiyaşamlıların yavru bakımını: yumurta bakımı, yumurta taşınımı, iribaş bakımı, iribaş taşınımı, iribaş besleme ve iç yumurta kanalı gebeliği olarak altı şekle ayırıyoruz. Buna rağmen tüm ikiyaşamlıların yalnızca %10 kadarında yavru bakımına rastlamaktayız. Bu davranışı gösteren türlerin hemen hepsi çok zengin biyosistemlerde yaşamaktadır.[2] Yavru bakımı tüm canlılarda olduğu gibi ikiyaşamlılarda da türün devamlılığı için bireyleri koruma içgüdüsünün sonucudur. Tür sayısı üst sınıra ulaştığında bir ekosistemin bireyleri bu davranışı terk edebilirler.[3]

Ebeveyn Rolleri

Oophaga pumilio türü Orta Amerika ok kurbağaları, ilgi uyandıran üreme ve bakım geleneklerine sahiptir. Dişiler, ideal birey yerine kendisine en yakında bulunan erkekle üremeyi gerçekleştirir.[4] Dişiler bunca yumurta arasından yalnızca dört ila altı iribaşı dikkatle yetiştirebilecektir. Erkek birey ise aynı anda, döllediği dişilere ait birçok yuvayı gözleyebilir.[5] Aslında bu türün yumurtalarından yavru çıkma olasılığı çok düşüktür. Her on ya da yirmi yumurtadan yalnızca biri çatlayabilir. Yavru bakımının bu nedenle çok önemli bir gereksinim olarak evrimleştiği düşünülmektedir.[6]

İribaşlar genelde baba tarafından farklı bölgelerde tek birey olarak ayrılır. Anne birkaç günde yavruları ziyaret eder ve suyuna döllenmemiş yumurtaları besin olması için bırakır. Esaret altında takviye gıdalarla beslenmelerine rağmen yavruların erişkinliğe ulaşma şansının aşırı düşük ya da olanaksız olduğu gözlemlenmiştir. Bu da türün iribaşlarının yalnızca kendi yumurtasındaki besin maddelerini özümseyebildiğini gösterir. Yavrular annenin yaklaştığını fark ettiklerinde onu tanıdıklarını belirten bir “yemek için yalvarma” davranışı sergiler. Çok ilginç bir gözleme göre anne kurbağalar, yavrularının birbirinden farklı olan yalvarma biçimlerini algılayabilmektedir.[7]

Kaynakça:
1. National Geographic, Amphibian Pictures & Facts.
2. Martha L. Crump (1996), Advances in the Story Behaviour, sf: 109-144.
3. Jsjahnabi (2017), Parental Care in Amphibians.
4. Ivonne Meuche, Oscar Brusa, K Eduard Linsenmair, Alexander Keller and Heike Pröhl (2013), Only Distance Matters – Non-choosy Females in a Poison Frog Population.
5. Annely Haase and Heike Pröhl (2002), Female Activity Patterns and Aggressiveness in the Strawberry Poison Frog Dendrobates pumilio, sf: 129-140.
6. Heike Pröhl & Walter Hödl (1999), Parental Investment, Potential Reproductive Rates, and Mating System in the Strawberry Dart-poison Frog, Dendrobates pumilio, sf: 215-220.
7. National Aquarium.